صائن الدين على بن تركه

397

شرح نظم الدر ( شرح قصيده تائيه ابن فارض ) ( فارسى )

تعالى : أعددت لعبادي الصّالحين ما لا عين رأت و لا أذن سمعت و لا خطر على قلب بشر » ( الصحيح ، البخاري ، ج 3 ، ص 174 ، « تنزيل السجدة » ؛ السّنن ، ابن ماجة ، ج 2 ، ص 1447 ، « باب 39 ، صفة الجنّة » ؛ المغازي ، ج 2 ، ص 1447 ، باب 39 ، « كتاب الزهد » ) . منابع مذكور ، اين حديث را در توضيح و تفسير آيهء 17 سورهء سجده آورده‌اند كه در پاداش اخروى نيكوكاران مىفرمايد : فَلا تَعْلَمُ نَفْسٌ ما أُخْفِيَ لَهُمْ مِنْ قُرَّةِ أَعْيُنٍ جَزاءً بِما كانُوا يَعْمَلُونَ ؛ در منابع شيعى نيز به اين مناسبت اشاره شده است ( من لا يحضره الفقيه ، ج 1 ، ص 295 ) ؛ لكن شيعه به مناسبتهاى ديگرى هم بخشى از حديث مورد نظر را آورده است . اين استفاده چنان است كه گويى بخش « فيه ما لا عين رأت و لا أذن سمعت و لا خطر على قلب بشر » به ضرب المثلى در قاموس اسلامى تبديل شده است كه مىتوان به مناسبتهاى مختلف ، آن را به كار گرفت ؛ چنان كه از پيامبر ( ص ) و على ( ع ) نقل شده كه هر كس در اثر خشيت الهى بگريد و اشكش جارى شود ، به ازاى هر قطره اشك ، قصرى آراسته به درّ و گوهر در بهشت دارد كه در آن ، چيزهايى است كه هيچ چشمى آنها را نديده و هيچ گوشى نشنيده و بر قلب كسى خطور نكرده است : « من ذرفت عيناه من خشية اللّه عزّ و جلّ ، كان له بكلّ قطرة قطرت من دموعه قصر في الجنّة مكلّلا بالدّرّ و الجوهر ، فيه ما لا عين رأت و لا أذن سمعت و لا خطر على قلب بشر » ( من لا يحضره الفقيه ، ج 4 ، ص 17 ؛ بحار الأنوار ، ج 76 ، ص 336 ؛ ج 93 ، ص 328 ) . نيز امام جعفر صادق ( ع ) از پيامبر ( ص ) نقل كرده است كه خطاب به على ( ع ) و دربارهء ثواب زائران مزار حضرت على و حسين ( ع ) فرمود : آن زائران و دوستداران خود را به بهشت بشارت ده و به « ما لا عين رأت و لا أذن سمعت و لا خطر على قلب بشر » ( تهذيب الأحكام ، ج 6 ، ص 22 و 107 ) . در حديث مفصل ديگرى هم ، گناهكارى از دوستداران على ( ع ) در صحراى محشر در مىماند و سرانجام به فرمان خداوند از اهل محشر كمك مىخواهد ؛ اول كسى كه به او پاسخ مىدهد ، على ( ع ) است كه وى را « امتحان داده در محبت خود و ستمديده از دشمنانش » خطاب مىكند و لحظه‌اى از لحظات شبى را كه در بستر رسول ( ص ) خفته بود ، به وى مىبخشد ؛ در اثر اين بخشش ، پاداشى بدان گناهكار تعلق مىگيرد كه « ما لا عين رأت و لا أذن سمعت و لا خطر على بال بشر » ( بحار الأنوار ، ج 8 ، ص 60 - 61 ) . قرّة عيني في الصّلاة ( ص 171 ) : بنگريد به : « حبّب إلىّ من دنياكم ثلاث » . قلب المؤمن بين إصبعين من أصابع الرّحمن ( ص 50 ) : حديثى است كه به صورتهاى مختلف از پيامبر اكرم ( ص ) روايت شده است : « إنّ قلوب بني آدم كلّها بين إصبعين من أصابع الرّحمن كقلب واحد يصرّفه حيث يشاء » ( الصحيح ، مسلم ، ج 4 ، ص 2045 ؛ نيز بنگريد به : المسند ، ابن حنبل ، ج 2 ، ص 168 ، 173 ؛ ج 4 ، ص 182 ، 201 ؛ فيض القدير ، ج 2 ، ص 379 ) . شيخ صدوق صورت ديگرى از اين حديث را به واسطهء امام محمد باقر ( ع ) از پيامبر ( ص ) روايت كرده است كه فرمود : « فإنّ القلوب بين إصبعين من أصابع اللّه يقلّبها كيف يشاء ، ساعة كذا و ساعة كذا و إنّ العبد